Trennbare Verben (İleri Seviye) – Almancada Ayrılabilen Fiiller

1. Mantığı Kavramak: Hangi Ekler Ayrılır?

Hangi fiilin ayrılıp hangisinin ayrılmayacağını anlamanın akademik yolu, ön ekin üzerindeki vurguya (Betonung) bakmaktır. Eğer ön ek (ab-, an-, auf-, aus-, ein-, mit-, nach-, vor-, zu-) vurgulanıyorsa, o fiil ayrılacaktır.

• Aussagesatz (Düz Cümle): Ich stehe jeden Morgen um sechs Uhr auf.Burada auf- eki, cümlenin tüm unsurlarından (zaman, nesne, yer) sonra, noktanın hemen yanına gider. Fiilin kökü ise her zaman olduğu gibi ikinci sıradadır (Verbposition 2).
• Fragesatz (Soru Cümlesi): Kommst du heute mit?Soru cümlesinde kök başa gelse de, ayrılan ek yine cümlenin en sonundaki nöbetini terk etmez.

2. İleri Seviye: Perfekt ve Partizip II Yapısında “ge-” Nereye Gider?

İşte B1 seviyesindeki öğrencilerin en çok dikkat etmesi gereken nokta burasıdır. Ayrılabilen fiilleri geçmiş zamanda (Perfekt) kullandığımızda, o meşhur -ge- eki kök ile ön ekin arasına bir kama gibi girer.

• Machen $\rightarrow$ gemacht
• Anmachen $\rightarrow$ angemacht
• Aufstehen $\rightarrow$ aufgestanden

Bu yapı, kelimeyi tek parça halinde tutar ama içindeki hiyerarşiyi korur. Eğer bir fiilin ayrılabilir olduğunu unutup “geaufstanden” derseniz, Almancanın ritmini bozmuş olursunuz. Akademik bir metin yazarken bu “-ge-” ekinin doğru yerleşimi, sizin dil yetkinliğinizin en net göstergesidir.

3. Modal Fiillerle Dans: Birleşme Zamanı

Ayrılabilen fiillerin en “uysal” olduğu an, cümleye bir Modalverb (können, müssen, wollen vb.) girdiği andır. Modal fiil ikinci sırayı sahiplendiğinde, ayrılabilen fiil cümlenin sonuna gider ama bu sefer ayrılmaz.

• “Ich muss heute früher aufstehen.” (Bugün daha erken kalkmalıyım.)

Burada fiil bir bütün halindedir (Infinitiv). Bu durum, Almanca öğrenenler için bir nefes alma alanıdır; çünkü fiili bölmek ve eki sona taşımak zorunda kalmazsınız. Ancak unutmayın, fiil yine de cümlenin en sonundadır.

4. Yan Cümlelerde (Nebensatz) Fiil Pozisyonu

İleri seviye Almancanın en kritik kuralı yan cümlelerdeki fiil dizilimidir. Weil, dass, wenn gibi bağlaçlarla kurulan cümlelerde çekimli fiil en sona gider. Eğer bu fiil ayrılabilen bir fiilse, yan cümlenin sonunda tekrar birleşir.

• Normal: Ich kaufe im Supermarkt ein.
• Yan Cümle: Ich bin müde, weil ich im Supermarkt einkaufe.

Bu kural, öğrencilerin kafasını en çok karıştıran kısımdır. “Madem ayrılıyor, neden burada birleşti?” sorusunun cevabı, Almancanın yan cümlelerdeki “fiil en sonda” kuralının, “ayrılma” kuralından daha güçlü olmasıdır.

Trennbare Verben – Örnek Cümleler

1. Ich stehe jeden Tag um sechs Uhr auf.
   Her gün saat altıda kalkarım.
2. Der Zug kommt pünktlich an.
   Tren zamanında varıyor.
3. Er bringt seine Schwester nach Hause zurück.
   Kız kardeşini eve geri götürüyor.
4. Wir fangen morgen mit dem Kurs an.
   Yarın kursa başlıyoruz.
5. Sie ruft ihre Mutter jeden Abend an.
   Her akşam annesini arıyor.
6. Ich nehme heute an der Besprechung teil.
   Bugün toplantıya katılıyorum.
7. Der Lehrer erklärt die Aufgabe noch einmal.
   Öğretmen görevi bir kez daha açıklıyor.
8. Bitte mach die Tür zu.
   Lütfen kapıyı kapat.
9. Er lädt seine Freunde zum Essen ein.
   Arkadaşlarını yemeğe davet ediyor.
10. Ich gebe nicht so leicht auf.
    O kadar kolay vazgeçmem.
11. Der Film fängt um acht Uhr an.
    Film saat sekizde başlıyor.
12. Sie holt die Kinder von der Schule ab.
    Çocukları okuldan alıyor.
13. Wir machen mit der Arbeit weiter.
    Çalışmaya devam ediyoruz.
14. Er schläft sofort ein.
    Hemen uykuya dalıyor.
15. Ich komme heute später zurück.
    Bugün daha geç geri geliyorum.
16. Sie stellt sich der Klasse vor.
    Sınıfa kendini tanıtıyor.
17. Der Kurs findet nächste Woche statt.
    Kurs gelecek hafta gerçekleşiyor.
18. Ich sehe mir den Film am Abend an.
    Akşam filmi izliyorum.
19. Er zieht seine Jacke aus.
    Ceketini çıkarıyor.
20. Wir ziehen nächste Woche um.
    Gelecek hafta taşınıyoruz.
21. Bitte schreib die Adresse auf.
    Lütfen adresi not al.
22. Er fährt jeden Morgen zur Arbeit los.
    Her sabah işe doğru yola çıkıyor.
23. Sie bringt das Buch morgen mit.
    Kitabı yarın yanında getiriyor.
24. Ich lese den Vertrag genau durch.
    Sözleşmeyi dikkatlice okuyorum.
25. Der Student meldet sich für den Kurs an.
    Öğrenci kursa kaydoluyor.
26. Wir räumen das Zimmer zusammen auf.
    Odayı birlikte topluyoruz.
27. Er sieht sehr müde aus.
    Çok yorgun görünüyor.
28. Ich höre mir den Podcast unterwegs an.
    Yolda podcast’i dinliyorum.
29. Sie gibt das Formular im Büro ab.
    Formu ofise teslim ediyor.
30. Der Chef stellt neue Mitarbeiter ein.
    Patron yeni çalışanlar işe alıyor.