Almanca’da haben & sein

Almanca öğrenme yolculuğumuzda bugün, binanın temelini atan iki dev kolonla tanışacağız. Eğer Almancayı bir satranç oyunu gibi düşünürseniz, Şah ve Vezir işte bu iki fiildir: Haben ve Sein.

Önceki derslerimizde “Sein” (Olmak) fiiline değinmiştik. Bugün ise sahneye “Haben” (Sahip Olmak) fiilini davet ediyoruz ve bu ikisinin bitmek bilmeyen dansını inceliyoruz.

Neden bu konu çok önemli biliyor musunuz? Çünkü İngilizcede “I am hungry” (Ben açım) derken “Olmak” fiili kullanılırken, Almancada mantık tamamen değişir ve “Benim açlığım var” (Ich habe Hunger) denir. İşte bu mantık kırılmasını bugün birlikte tamir edeceğiz.

Hazırsanız, Almancanın kalbine yolculuğumuz başlıyor!

1. Hatırlatma: Sein (Olmak) Fiili

Yeni konuya girmeden önce, hafızalarımızı tazeleyelim. Sein, İngilizcedeki “to be” (am, is, are) fiilinin karşılığıdır. Bir durum, kimlik veya özellik bildirir. Eylem (koşmak, gitmek gibi) bildirmez.

Sein Ne Zaman Kullanılır?

• Kimlik: Ich bin Ali. (Ben Ali’yim.)
• Sıfatlar (Durum): Du bist schön. (Sen güzelsin.)
• Konum: Wir sind zu Hause. (Biz evdeyiz.)
• Yaş: Er ist 20 Jahre alt. (O 20 yaşında.)

Önemli: Sein fiili tamamen düzensizdir (Unregelmäßig).

2. Yeni Kahramanımız: Haben (Sahip Olmak)

Haben, kelime anlamı olarak “Sahip olmak” demektir. İngilizcedeki “to have” fiilidir.

Almancada bir şeye sahip olduğunuzu, bir hastalığınızın olduğunu veya (birazdan göreceğimiz gibi) hislerinizi anlatırken bu fiili kullanırsınız.

Haben Fiil Çekim Tablosu (Konjugation)

Haben, yarı düzensiz bir fiildir. Özellikle du ve er/sie/es çekimlerinde kökteki “b” harfi düşer.

Öğretmen Notu: Akkusativ Kuralı!

Burası çok kritik. Haben fiili, doğası gereği bir nesneye hükmeder. “Neye sahibim?” sorusunu sorarız. Bu yüzden Haben fiilinden sonra gelen kelime HER ZAMAN AKKUSATIV (-i hali) olur.

Hatırlayın: Sadece “Der” artikeli “Den” veya “Einen” oluyordu.

• Ich habe einen Bruder. (Bruder = Der. O yüzden Einen oldu.)
• Ich habe das Buch. (Das değişmez.)
• Ich habe die Tasche. (Die değişmez.)

3. Büyük Karşılaşma: Haben mi, Sein mı?

Almanca öğrenen Türk öğrencilerin en çok zorlandığı yer burasıdır. Çünkü Türkçede sıfatla anlattığımız bazı durumları, Almanlar isimleştirip “Haben” ile anlatır.

İşte o meşhur Haben vs Sein karşılaştırma listesi:

A. Açlık ve Susuzluk (Hunger und Durst)

• 🇬🇧 İngilizce: I am hungry. (Sıfat: Açım)
• 🇹🇷 Türkçe: Ben açım. (Sıfat/Durum)
• 🇩🇪 Almanca:Ich habe Hunger. (Benim açlığım var.)
  • Yanlış: Ich bin Hunger. (Ben “Açlık” ismindeyim demek olur, komiktir.)
  • Not: “Ich bin hungrig” (Sıfat hali) de gramatik olarak doğrudur ama günlük hayatta Almanların %90’ı “Haben” kullanır.

B. Korku (Angst)

• 🇹🇷 Türkçe: Korkuyorum. / Korkuluyum.
• 🇩🇪 Almanca: Ich habe Angst. (Korkum var.)

C. Şans (Glück) ve Şanssızlık (Pech)

• 🇹🇷 Türkçe: Şanslıyım.
• 🇩🇪 Almanca: Ich habe Glück. (Şansım var.)

D. Zaman (Zeit)

• 🇹🇷 Türkçe: Müsaitim. / Zamanım var.
• 🇩🇪 Almanca: Ich habe Zeit. (Zamanım var.)

4. Pratik Tablo: Hangi Kelimeyle Hangisi Kullanılır?

Ezberinizi kolaylaştırmak için kelimeleri iki sepete ayırdım.

5. İleri Seviye Bilgi: Yardımcı Fiil Olarak Kullanım (Hilfsverben)

Şu an başlangıç seviyesindeyiz (A1) ama vizyonumuzu geniş tutalım. Haben ve Sein sadece “var” ve “olmak” demek değildir.

Almancada geçmiş zamanı (Perfekt) kurarken bu iki fiili “Yardımcı Oyuncu” olarak kullanacağız.

• Hareket bildiren fiillerde (gitmek, gelmek, koşmak) -> Sein kullanılır.
  • Ich bin gegangen. (Gittim.)
• Diğer fiillerde -> Haben kullanılır.
  • Ich habe gegessen. (Yedim.)

Bunu ilerleyen derslerde detaylı işleyeceğiz ama şimdiden kulağınıza küpe olsun: Bu iki fiili ezberlemeden Almanca konuşmak imkansızdır!

6. Okuma ve Analiz Köşesi (Lesetext)

Aşağıdaki metinde iki arkadaşın diyaloğu var. Biri sürekli durumundan (Sein), diğeri sahip olduklarından (Haben) bahsediyor. Koyu yazılanlara dikkat edin.

🇩🇪 Im Café (Kafede)

Lisa: Hallo Thomas! Wie geht es dir?

Thomas: Hallo Lisa. Mir geht es gut, aber ich bin sehr müde. Gestern war ich lange wach. Und du?

Lisa: Ich bin sehr glücklich!

Thomas: Warum bist du glücklich?

Lisa: Ich habe einen neuen Job! Und ich habe jetzt viel Geld.

Thomas: Das ist super! Aber ich habe ein Problem. Ich habe Hunger und keinen Cent.

Lisa: Kein Problem. Ich lade dich ein. Hast du Lust auf Pizza?

Thomas: Ja, ich habe großen Hunger. Danke Lisa, du bist die Beste!

Düşünme Soruları (Reflexionsfragen)

1. Thomas neden “müde” (yorgun) derken sein fiilini kullandı?
2. Lisa “Yeni bir iş”ten bahsederken neden haben fiilini seçti?
3. Thomas “Açım” demek için hangi kalıbı kullandı? (Cümleyi bulun.)

7. Cümle Kurulumu (Wortstellung)

İster haben olsun ister sein, Almanca cümle yapısının altın kuralı değişmez:

1. Düz Cümle: Özne + Fiil (2. Sıra) + Nesne/Sıfat.
   • Ich habe einen Hund.
2. Soru Cümlesi (Evet/Hayır):Fiil (1. Sıra) + Özne + …?
   • Hast du einen Hund?
3. W-Sorusu: Soru Kelimesi + Fiil (2. Sıra) + Özne …?
   • Was hast du?

Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)

Soru 1: “Ich bin kalt” diyebilir miyim?

Cevap: Aman dikkat! İngilizcedeki “I am cold” (Üşüyorum) mantığıyla Almancada Ich bin kalt derseniz, “Ben soğuk (duygusuz/ölü gibi) biriyim” demiş olursunuz.

Doğrusu: Mir ist kalt. (Bana soğuk geliyor.) Bu özel bir Dativ yapısıdır.

Soru 2: Yaş söylerken Haben mi Sein mi?

Cevap: İspanyolca veya Fransızca bilenler burada Haben kullanmaya meyillidir (I have 20 years gibi). Ama Almanca bu konuda İngilizce ve Türkçe gibidir. Sein kullanılır.

• Ich bin 30 Jahre alt.

Soru 3: “Haben” fiilini kibar formda (Sie) nasıl kullanırım?

Cevap: Düzenli çoğul çekimiyle aynıdır. Haben Sie Feuer? (Ateşiniz var mı?)

Son Söz ve Ödeviniz

Haben ve Sein, Almancanın gece ve gündüzü gibidir. Biri varlığı, diğeri niteliği anlatır. Bu ikisini karıştırmamanın en iyi yolu, “Hunger, Durst, Angst” üçlüsünü Haben ile kodlamaktır.

Bu haftaki ödeviniz:

Kendinizi tanıtan 4 cümle yazın. İkisi Sein (özellikleriniz), ikisi Haben (sahip olduklarınız) olsun.

Örnek:

1. Ich bin … (Uzun, kısa, yorgun, mutlu…)
2. Ich habe … (Bir kedi, bir araba, zaman, açlık…)