Almanca Perfekt’te Düzenli ve Düzensiz Fiiller

Perfekt (Geçmiş Zaman) yolculuğumuzda sona yaklaşıyoruz. Hatırlarsanız ilk adımda şu kararı vermiştik: “Cümleye Haben ile mi başlayacağım, yoksa Sein ile mi?” Bu sorunun cevabını artık biliyoruz (Hareket/Değişim ise Sein, yoksa Haben).

Şimdi ise ikinci ve en büyük adımı atacağız: Cümlenin en sonuna attığımız o fiili nasıl değiştireceğiz?

• Neden bazen ge-mach-t diyoruz?
• Neden bazen ge-gang-en diyoruz?
• Neden studiert diyoruz da gestudiert demiyoruz?

Bu derste, Almanca fiillerin mutfağına gireceğiz ve Partizip II adı verilen bu yapıyı 3 ana kategoride inceleyeceğiz. Korkmayın, formüllerimiz çok net!

1. Uslu Çocuklar: Düzenli Fiiller (Regelmäßige / Schwache Verben)

Almanca fiillerin çoğunluğu “Zayıf” (Schwach) olarak adlandırılır. Neden zayıf? Çünkü kökleri değişime uğramaz, dışarıdan gelen eklere direnmezler.

Altın Formül: ge + Fiil Kökü + t

Mantık çok basit: Fiilin başına bir ge- takısı, sonuna bir -t takısı ekliyoruz. Ortadaki kök (Stamm) aynen kalıyor.

• machen (yapmak) -> mach -> gemacht
• lernen (öğrenmek) -> lern -> gelernt
• kaufen (satın almak) -> kauf -> gekauft
• fragen (sormak) -> frag -> gefragt

Örnek Cümle:

• Ich habe Deutsch gelernt. (Almanca öğrendim.)
• Mama hat Pizza gemacht. (Annem pizza yaptı.)

Dikkat: “Diş Kıran” Fiiller (T ve D ile Bitenler)

Eğer bir fiilin kökü -t veya -d ile bitiyorsa (örneğin: arbeit-en), sonuna direkt “-t” eklerseniz söylemesi imkansız olur (ge-arbeit-t… deneyin, söyleyemezsiniz). Bu yüzden araya bir kurtarıcı “-e-“ harfi girer.

• arbeiten (çalışmak) -> gearbeitet
• warten (beklemek) -> gewartet
• reden (konuşmak) -> geredet

🟢 BÖLÜM 3: Karşılaştırma Tablosu

🟢 BÖLÜM 4: Düzensiz Fiiller ve Özel Durumlar (Metin Bloğu)

2. Asiler: Düzensiz Fiiller (Unregelmäßige / Starke Verben)

Bu fiillere “Güçlü” (Stark) denir çünkü kendi seslerini değiştirme güçleri vardır. Kurallara uymazlar, kendi kurallarını koyarlar.

İki Temel Özellikleri Vardır:

1. Sonları “-t” ile değil, genelde “-en” ile biter.
2. Köklerindeki sesli harf (Vokal) değişebilir (Vokalwechsel).

Örnekler:

• singen (şarkı söylemek) -> gesungen (i -> u)
• schreiben (yazmak) -> geschrieben (ei -> ie)
• finden (bulmak) -> gefunden (i -> u)
• sprechen (konuşmak) -> gesprochen (e -> o)
• essen (yemek) -> gegessen (Burada ses değişmemiş ama sonu -en)
• fahren (gitmek) -> gefahren (Ses değişmemiş ama sonu -en)

Öğretmen Tavsiyesi: “Hocam bunları nasıl ayırt edeceğiz?” dediğinizi duyar gibiyim. Maalesef tek yolu ezberlemek. Ancak Almancada en çok kullanılan 50 düzensiz fiili ezberlediğinizde işin %90’ı bitiyor. Bunları “singen-gesungen”, “trinken-getrunken” gibi kafiyeli gruplar halinde ezberleyin.

3. “ge-” Ekinin Kullanılmadığı Yerler (İstisnalar)

Her fiilin başına “ge-” gelmez. Almanlar pratik insanlardır; eğer kelimenin vurgusu zaten sondaysa veya kelime zaten bir ekle başlıyorsa, fazladan bir “ge” ekleyip dili yormazlar.

A. Sonu “-ieren” ile Biten Fiiller

Genelde yabancı kökenli (Fransızca/Latince) fiillerdir. Bunlar asla “ge-” almazlar. Sadece sonuna “-t” alırlar.

• studieren -> studiert (gestudiert YOK!)
• fotografieren -> fotografiert
• telefonieren -> telefoniert
• passieren -> passiert (Sein ile kullanılır!)

B. Ayrılmayan Fiiller (Untrennbare Verben)

Bazı önekler (Präfix) fiile yapışıktır ve asla ayrılmazlar. Bu önekler vurgusuzdur. Kodlaması: be – ge – emp – er – ver – zer – ent – miss

Bu eklerle başlayan fiillerin başına ekstra bir “ge-” gelmez.

• besuchen (ziyaret etmek) -> besucht (gebesucht YOK!)
• verkaufen (satmak) -> verkauft
• erzählen (anlatmak) -> erzählt

4. Ayrılabilen Fiiller (Trennbare Verben)

İşte en eğlenceli kısım! Hani aufstehen, einkaufen, mitkommen gibi fiillerimiz vardı ya… Bunlarda “ge-“ eki, önek ile fiilin arasına girer. Sandviç içinde sandviç gibi!

• einkaufen -> ein-ge-kauft
• aufmachen -> auf-ge-macht
• anrufen -> an-ge-rufen (Düzensiz!)
• mitkommen -> mit-ge-kommen (Düzensiz!)

Örnek: Ich habe meine Mutter an-ge-rufen. (Annemi aradım.)

🟢 BÖLÜM 5: Okuma Metni

🟢 BÖLÜM 6: FAQ