Hatırlarsanız önceki dersimizde Almancanın iki dev fiili olan “Haben” (Sahip olmak) ve “Sein” (Olmak) fiillerini işlemiştik. O dersin sonunda size “Bu iki fiil sadece ‘var’ demek için değil, ileride çok büyük işler başarmak için lazım olacak” demiştim.
İşte o gün geldi! Bugün, bu iki yardımcı fiili kullanarak Almanca Geçmiş Zamanı (Das Perfekt) inşa edeceğiz.
Öğrencilerim genelde “Hocam, Almancada iki tane geçmiş zaman varmış (Präteritum ve Perfekt), hangisini kullanacağız?” diye sorar. Cevabım nettir:
- Kitap yazıyorsanız, roman okuyorsanız -> Präteritum.
- Arkadaşınızla konuşuyorsanız, annenize gününüzü anlatıyorsanız -> Perfekt.
Yani konuşmak istiyorsanız, bu konuyu adınız gibi bilmelisiniz. Hazırsanız, geçmişe yolculuğumuz başlasın!
1. Perfekt’in Matematiği: Cümle Nasıl Kurulur?
Perfekt, tek bir kelimeyle değil, iki parçalı bir yapıyla kurulur. Ben buna “Sandviç Tekniği” diyorum.
- Parça 1 (Hilfsverb): Yardımcı Fiil (Haben veya Sein). Bu fiil özneye göre çekimlenir ve 2. sırada durur.
- Parça 2 (Partizip II): Esas Fiilin 3. hali. Bu parça hiç değişmez ve cümlenin EN SONUNA gider.
Formül: Subjekt + haben / sein + … (Nesneler / Zaman) … + Partizip II.
Örnek Üzerinden Mantık:
Türkçede: “Ben futbol oynadım.” (Tek kelime: Oynadım) Almancada: “Ben sahibim futbol oynanmış.” (Mantık budur!)
- Ich habe Fußball gespielt.
- Habe: Yardımcı fiil (Anlamı yok, sadece gramer görevi görür).
- Gespielt: Asıl fiil (Oynamak), cümlenin sonunda ve geçmiş zaman halinde.
2. Parça: Haben vs Sein Tablosu
2. En Büyük Soru: Haben mi, Sein mı?
Perfekt yaparken ilk karar vermeniz gereken şey şudur: “Hangi yardımcı fiili kullanacağım?” Fiillerin %80’i Haben ile, %20’si Sein ile kullanılır. Bu ayrımı ezberlemek yerine mantığını aşağıdaki tabloda görelim. (Tabloyu sağa sola kaydırabilirsiniz).
| SEIN ile Kullanılanlar (Hareket & Değişim) | HABEN ile Kullanılanlar (Geriye Kalanlar) |
|---|---|
|
1. Yer Değiştirme (Ortwechsel): A noktasından B noktasına gitmek. gehen, kommen, fahren, fliegen. Örnek: Ich bin nach Berlin gefahren. |
1. Nesne Alabilen Fiiller: “Neyi?” sorusuna cevap verenler. kaufen, essen, trinken, lieben. Örnek: Ich habe eine Pizza gegessen. |
|
2. Durum Değişikliği (Zustandswechsel): Bir halden başka bir hale geçmek. aufwachen, sterben, wachsen. Örnek: Er ist gestorben. |
2. Dönüşlü Fiiller (Reflexive): Kendine yapılan eylemler. sich waschen, sich freuen. Örnek: Ich habe mich gefreut. |
|
3. İstisnalar (Ausnahmen): sein, bleiben, passieren. Örnek: Wir sind zu Hause geblieben. |
3. Durum Bildiren Fiiller: schlafen, stehen, sitzen. Örnek: Ich habe gut geschlafen. |
3. Partizip II Yapımı: Fiili Nasıl Bükeceğiz?
Yardımcı fiili seçtik (Haben/Sein). Şimdi cümlenin sonuna atacağımız o “esas fiili” nasıl oluşturacağız? Burada fiiller üç gruba ayrılır.
A. Düzenli Fiiller (Regelmäßige Verben)
Almancanın en uslu çocuklarıdır. Formül: ge + fiil kökü + t
- machen (yapmak) -> mach -> gemacht
- lernen (öğrenmek) -> lern -> gelernt
- spielen (oynamak) -> spiel -> gespielt
Örnek: Ich habe Deutsch gelernt. (Almanca öğrendim.)
B. Düzensiz Fiiller (Unregelmäßige Verben)
Bunlar biraz asidir. Sonu “-t” ile bitmez, “-en” ile biter. Ayrıca köklerinde ses değişimi (Vokalwechsel) olabilir. Formül: ge + (değişmiş kök) + en
- kommen -> gekommen (Değişim yok)
- sprechen -> gesprochen (Ses değişti: e -> o)
- trinken -> getrunken (Ses değişti: i -> u)
C. İstisnalar: “ge-” Almayanlar
Sonu “-ieren” ile biten fiiller (genelde Latince/Fransızca kökenlidir) asla başlarına “ge-” almazlar.
- studieren -> studiert (gestudiert değil!)
- telefonieren -> telefoniert
4. Cümle Sıralaması (Satzklammer)
Almanca cümle yapısında Perfekt kullanırken, cümlenin bir çerçeve (Klammer) içine alındığını hayal edin.
- 2. Pozisyon: Haben veya Sein (Çekimli)
- En Son Pozisyon: Partizip II (Asla kımıldamaz)
Örnek: “Ben dün annemle sinemada film izledim.”
- Ich (Özne)
- habe (Yardımcı Fiil – Kapıyı açtık)
- gestern (Zaman)
- mit meiner Mutter (Kimle)
- im Kino (Nerede)
- einen Film (Ne)
- gesehen. (Esas Fiil – Kapıyı kapattık)
-> Ich habe gestern mit meiner Mutter im Kino einen Film gesehen.
4. Parça: Okuma Metni
5. Okuma Metni ve Analiz (Lesetext)
Aşağıdaki metni okuyun. Bu, Julia’nın geçen hafta sonu yaptıklarıdır. Metin içindeki Sein (hareket/değişim) ve Haben kullanımlarına dikkat edin.
🇩🇪 Mein Wochenende (Hafta sonum)
Letztes Wochenende war ich sehr aktiv. Am Samstagmorgen bin ich früh aufgewacht. Dann habe ich ein leckeres Frühstück gemacht. Ich habe Eier gegessen und Kaffee getrunken.
Mittags bin ich mit meinem Freund Thomas in den Park gegangen. Wir haben Fußball gespielt. Es war sehr lustig. Danach sind wir ins Kino gefahren. Wir haben einen Actionfilm gesehen.
Am Sonntag habe ich meine Hausaufgaben gemacht und habe Deutsch gelernt. Ich bin zu Hause geblieben.
Düşünme Soruları (Reflexionsfragen)
- Julia neden “aufgewacht” (uyanmak) fiilinde bin kullandı? (İpucu: Uyku halinden uyanık hale geçiş.)
- “Fußball gespielt” derken neden haben kullandı? Futbol oynamak hareketli değil mi? (İpucu: Futbol bir nesnedir, ayrıca A noktasından B noktasına gitmiyorlar.)
- “Geblieben” (Kalmak) fiili hareket bildirmez, peki neden bin ile kullanılmış? (İpucu: İstisna!)
6. Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)
Öğrencilerimin en çok takıldığı noktaları, pratik bir soru-cevap formatında hazırladım. Cevabı görmek için + işaretine tıklayın.
Soru 1: Dans etmek (Tanzen) hareketlidir. Neden “Haben” alır?
Çok güzel bir soru! Almanca mantığında “Sein” kullanmak için yer değiştirme (A şehrinden B şehrine) gerekir. Dans ederken pistte kalırsınız, seyahat etmezsiniz. Bu yüzden “Ich habe getanzt” denir.
Soru 2: “Ich habe gegangen” dersem Almanlar beni anlar mı?
Evet, anlarlar ama kulağa “Ben gelmek dün” gibi bozuk gelir. Gramatik olarak yanlıştır. Doğrusu: “Ich bin gegangen.”
Soru 3: Cümle çok uzun, Partizip II’yi nereye koyacağım?
Cümle isterse 3 satır sürsün, Partizip II (ge- li fiil) en sondaki nokta işaretinin hemen dibindedir. Asla şaşmaz.
