Önceki derslerimizde “Ben kimim?”, “Neredeyim?” gibi durum bildiren cümleleri “Sein” fiili ile kurmayı öğrendik. Ama hayat sadece durmaktan ibaret değil, değil mi? Yürümek, koşmak, yemek yemek, uyumak, Almanca öğrenmek… İşte şimdi cümleye “hareket” katma zamanı.
Bugünkü dersimizde Almancanın bel kemiği olan Fiiller (Verben) konusunu ve bu fiilleri Şimdiki Zaman (Präsens) kurallarına göre nasıl bükeceğimizi (çekimleyeceğimizi) öğreneceğiz.
Çoğu kaynak size sadece bir tablo verip geçer. Ancak biz bugün işin mutfağına gireceğiz. Neden bazı fiillerin kökü değişiyor? Neden “du” derken fiilin sonuna “st” geliyor? Vokalwechsel nedir? Hepsini mantığıyla, bir öğretmen edasıyla inceleyeceğiz.
Kahveniz hazırsa, dersimiz başlıyor!
1. Almanca Fiil Yapısı: Mastar ve Kök (Infinitiv & Verbstamm)
Almancada fiilleri çekimlemeye başlamadan önce, onları “ham” halleriyle tanımalıyız. Türkçedeki “-mek / -mak” ekinin (gelmek, gitmek) Almancadaki karşılığı “-en” (bazen sadece -n) takısıdır.
Bir fiilin sözlükteki, hiç işlem görmemiş haline Infinitiv (Mastar) denir.
- lernen (öğrenmek)
- machen (yapmak)
- kommen (gelmek)
- gehen (gitmek)
Fiil Kökü (Verbstamm) Nasıl Bulunur?
Fiil çekimi yapmanın altın kuralı şudur: Önce mastar ekini (-en) atarsınız, geriye kalan kısım Fiil Kökü (Verbstamm) olur. Tüm ekleri bu köke ekleriz.
Formül: Infinitiv – en = Verbstamm
- Kommen -> at “-en”i -> Komm (Kök)
- Lernen -> at “-en”i -> Lern (Kök)
2. Şimdiki Zaman (Präsens) Nedir ve Ne Zaman Kullanılır?
Almancada Präsens, Türkçedeki hem Şimdiki Zaman (-yor) hem de Geniş Zaman (-r / -ar) yerine geçer. Hatta geleceği anlatmak için bile kullanılır. Yani tek bir taşla üç kuş vurursunuz!
Kullanım Alanları:
- Şu an yapılan eylemler: Ich lerne Deutsch. (Almanca öğreniyorum.)
- Genel geçer doğrular / Rutinler: Er trinkt keinen Kaffee. (O kahve içmez.)
- Gelecek planları: Morgen fliege ich nach Berlin. (Yarın Berlin’e uçuyorum/uçacağım.)
3. Düzenli Fiillerin Çekimi (Regelmäßige Verben)
Almanca fiillerin büyük çoğunluğu “uslu çocuktur”, yani kurallara uyar. Bunlara Düzenli Fiiller (Regelmäßige Verben) veya Zayıf Fiiller (Schwache Verben) denir.
Kuralımız çok basit: Fiil kökünü alıyoruz ve şahıslara göre belirli Endungen (Ekler) getiriyoruz. Ben öğrencilerime bunu “ESTTEN” formülüyle öğretiyorum.
“ESTTEN” Kuralı Tablosu
Örnek Fiil: lernen (öğrenmek)
Kök: lern
| Şahıs (Person) | Kök (Stamm) | Ek (Endung) | Çekimlenmiş Hali | Türkçe |
| ich | lern | -e | ich lerne | ben öğreniyorum |
| du | lern | -st | du lernst | sen öğreniyorsun |
| er / sie / es | lern | -t | er lernt | o öğreniyor |
| wir | lern | -en | wir lernen | biz öğreniyoruz |
| ihr | lern | -t | ihr lernt | siz öğreniyorsunuz |
| sie / Sie | lern | -en | sie lernen | onlar öğreniyorlar |
Öğretmenden İpucu: Dikkat ettiyseniz wir (biz) ve sie (onlar) çekimleri, fiilin sözlük haliyle (Infinitiv) birebir aynıdır! Bu, ezber yükünüzü %30 azaltır.
Sık Kullanılan Düzenli Fiiller Listesi:
- machen (yapmak)
- kommen (gelmek)
- wohnen (ikamet etmek)
- hören (duymak / dinlemek)
- spielen (oynamak)
- sagen (söylemek)
- fragen (sormak)
4. Özel Durumlar: Dilin Dönmediği Yerler (Sonderfälle)
Almanlar akıcı konuşmayı sever. Bazen fiil kökü öyle harflerle biter ki, üzerine “-st” veya “-t” getirmek imkansızlaşır. İşte burada “kaynaştırma” kuralları devreye girer.
A. Kökü -t, -d veya -gn ile Biten Fiiller
Örneğin “arbeiten” (çalışmak) fiili. Kökü: Arbeit.
Buna “du” için “-st” eklersek: Du arbeitst… Söylemesi çok zor değil mi? Dişleriniz birbirine çarpar.
Bu yüzden araya bir kurtarıcı “e” harfi girer.
- du arbeitest (arbeitst değil)
- er arbeitet
- ihr arbeitet
Benzer fiiller: warten (beklemek), finden (bulmak), öffnen (açmak).
B. Kökü -s, -ss, -ß, -z ile Biten Fiiller
Örneğin “heißen” (adı olmak) veya “tanzen” (dans etmek).
Zaten fiilin kökünde bir “s” sesi var. “Du” çekiminde tekrar “s” eklemeye gerek yoktur. Sadece “-t” eklenir.
- du heißt (heißst değil)
- du tanzt (tanzst değil)
5. Düzensiz (Güçlü) Fiiller ve “Vokalwechsel” Olayı
Geldik işin en heyecanlı kısmına! Bazı fiiller vardır ki köklerindeki sesli harf değişime uğrar. Bunlara Unregelmäßige Verben (Düzensiz Fiiller) veya Starke Verben (Güçlü Fiiller) denir.
Kural Şudur: Ses değişimi (Vokalwechsel) SADECE tekil 2. ve 3. şahıslarda (du ve er/sie/es) olur. Çoğullarda (wir, ihr, sie) fiil tamamen düzenli davranır.
İki ana değişim türü vardır:
Tip 1: e -> i (veya ie) Değişimi
En popüler örnek: sprechen (konuşmak)
| Şahıs | sprechen (e -> i) | Açıklama |
| ich | spreche | Normal |
| du | sprichst | DİKKAT! Kök değişti. |
| er/sie/es | spricht | DİKKAT! Kök değişti. |
| wir | sprechen | Normal |
| ihr | sprecht | Normal (Değişim yok!) |
| sie/Sie | sprechen | Normal |
Benzer fiiller: helfen (yardım etmek -> hilft), essen (yemek yemek -> isst), geben (vermek -> gibt), sehen (görmek -> sieht).
Tip 2: a -> ä Değişimi
En popüler örnek: fahren (araçla gitmek / sürmek)
| Şahıs | fahren (a -> ä) | Açıklama |
| ich | fahre | Normal |
| du | fährst | DİKKAT! Noktalar geldi. |
| er/sie/es | fährt | DİKKAT! Noktalar geldi. |
| wir | fahren | Normal |
| ihr | fahrt | Normal |
| sie/Sie | fahren | Normal |
Benzer fiiller: schlafen (uyumak -> schläft), laufen (yürümek/koşmak -> läuft), tragen (taşımak/giymek -> trägt).
6. Cümle Kurulumu: Fiil Nerede Durmalı? (Satzbau)
Fiili çekimlemeyi öğrendik. Peki cümlede nereye koyacağız? Almancada Verbposition (Fiil pozisyonu) kutsaldır.
A. Düz Cümle (Aussagesatz)
Kural: Fiil her zaman 2. sıradadır.
- Ich lerne heute Deutsch. (Özne + Fiil + Zaman + Nesne)
- Heute lerne ich Deutsch. (Zaman + Fiil + Özne + Nesne)
Önemli: Cümleye zaman zarfıyla (Heute) başlasak bile fiil 2. sırada kalır, özne (ich) fiilin arkasına geçer. Buna “Devrik Cümle” demeyin, Almancanın doğal akışı budur.
B. W-Soruları (W-Fragen)
“Ne, Nerede, Kim” gibi sorular.
Kural: Soru Kelimesi (1) + Fiil (2) + Özne (3) … ?
- Wo wohnst du? (Nerede oturuyorsun?)
- Was machst du hier? (Burada ne yapıyorsun?)
C. Evet/Hayır Soruları (Ja/Nein Fragen)
Kural: Fiil (1) + Özne (2) … ?
Kommt er heute? (O bugün geliyor mu?)
Sprichst du Deutsch? (Almanca konuşuyor musun?)
7. Okuma ve Anlama Köşesi (Lesetext)
Aşağıdaki metni, öğrendiğimiz fiil çekimlerine dikkat ederek okuyun. Özellikle koyu (bold) yazılan fiillerin kime göre çekimlendiğini fark etmeye çalışın.
🇩🇪 Ein Tag von Lukas (Lukas’ın Bir Günü)
Lukas ist Student. Er wohnt in München. Jeden Morgen steht er um 7 Uhr auf (kalkmak). Er trinkt einen Kaffee und isst ein Brötchen. Dann fährt er mit dem Bus zur Uni.
In der Uni trifft er seine Freunde. Sie sprechen über Fußball und lernen zusammen Deutsch. Am Abend geht Lukas nach Hause. Er ist müde aber glücklich.
Düşünme Soruları (Reflexionsfragen)
Metni okuduktan sonra şu detaylara dikkat ettiniz mi?
- Metinde neden “er isst” kullanılmış da “er esst” denilmemiş? (İpucu: Düzensiz fiil kuralı)
- “Sie sprechen” cümlesinde fiil neden “-en” ile bitmiş? (Buradaki “Sie” onlar mı, yoksa o mu?)
- “Fährt” fiilinin sözlükteki yalın hali (Infinitiv) nedir?
