Passiv Perfekt ve Aktif–Pasif Dönüşümü

Almanca’da pasif (Passiv), eylemi yapan kişiyi geri plana atıp eylemin kendisini ve sonucu öne çıkarmak için kullanılır. Özellikle resmi yazılar, haber dili, raporlar, süreç anlatımları ve “kim yaptı?” sorusunun önemli olmadığı durumlarda pasif çok güçlü bir araçtır.

Bu derste iki şeyi birlikte, bütünlük içinde ele alacağız:

• Aktif → Pasif dönüşümü (temel mekanizma)
• Passiv Perfekt (özellikle sonuç vurgusu: “iş yapılmış ve bitmiş”)

1) Aktif ve Pasif: Fark Tam Olarak Nedir?

Aktif (Aktiv)

Aktif cümlede odak genellikle faildedir (işi yapan):

• Der Mechaniker repariert das Auto.
  (Tamir eden: mekaniker)

Pasif (Passiv)

Pasifte odak eylemdedir / sonuçtadır:

• Das Auto wird repariert.
  (Önemli olan: araba tamir ediliyor / işlem sürüyor)

Pasifin en kritik mantığı:

• Fail bilinmiyor olabilir.
• Fail önemsiz olabilir.
• Fail biliniyor ama söylemek istenmiyor olabilir.
• İş, süreç ve sonuç daha önemli olabilir.

2) Pasifin Temel Formülü: “werden + Partizip II”

Passiv Präsens (şimdiki zaman)

werden (çekimli) + Partizip II

• Der Brief wird geschrieben. (Mektup yazılıyor.)
• Die Tür wird geöffnet. (Kapı açılıyor.)

Burada iş sürüyor / süreç vurgusu baskındır.

3) Passiv Perfekt: Sonuç Odaklı Pasif Nedir?

Passiv Perfekt, yapılan işin tamamlandığını ve sonucun ortada olduğunu ifade eder.

Formül

sein (çekimli) + Partizip II + worden

Dikkat: Pasif Perfekt’te yardımcı fiil sein’dır.
Çünkü pasif sonuç odaklıdır: “olmuş, bitmiş, gerçekleşmiş”.

Örnek:

• Die Tür ist geöffnet worden.
  (Kapı açılmış. → sonuç: kapı artık açık.)
• Der Vertrag ist unterschrieben worden.
  (Sözleşme imzalanmış. → sonuç: imza atılmış ve işlem tamam.)

“worden” mı, “geworden” mi?

• Pasif (werden) → worden
  • ist gemacht worden, ist gebaut worden, ist erklärt worden
• Olmak / dönüşmek (werden) → geworden
  • Er ist Arzt geworden. (Doktor olmuş.)

Bu ayrım öğrencilerin en çok karıştırdığı noktalardan biridir:

• Pasif: worden
• Dönüşüm/anlam fiili: geworden

4) Aktif → Pasif Dönüşümü: Adım Adım Kural Seti

Aktiften pasife geçişte “gramer dönüşüm algoritması” gibi düşün:

Adım 1: Akkusativ nesneyi bul

Pasif cümlede Akkusativ nesne → Nominativ özne olur.

Aktif:

• Der Lehrer erklärt die Regel.
  Akkusativ: die Regel

Pasif:

• Die Regel wird erklärt.
  Nominativ özne artık “die Regel”.

Adım 2: Fiili Partizip II yap

• erklären → erklärt
• bauen → gebaut
• öffnen → geöffnet

Adım 3: Zamanı seç ve “werden / sein” ile kur

• Präsens pasif: wird + Partizip II
• Perfekt pasif: ist + Partizip II + worden

Adım 4: Faili (yapanı) eklemek istersen “von / durch”

Pasifte fail isteğe bağlıdır:

• “Kim yaptı?” önemliyse: von + Dativ
  • Die Regel wird vom Lehrer erklärt.
• “Neyle / ne sayesinde oldu?” araç/etken vurgusuysa: durch + Akkusativ
  • Die Stadt wurde durch ein Erdbeben zerstört. (Deprem nedeniyle)

5) Passiv Perfekt ile Aktif Perfekt’i Karşılaştırma

Aynı gerçekliği iki bakışla ifade edelim:

Aktif Perfekt (fail odakta)

• Der Arzt hat den Patienten untersucht.
  (Doktor hastayı muayene etmiş.)

Passiv Perfekt (sonuç odakta)

• Der Patient ist untersucht worden.
  (Hasta muayene edilmiş. → sonuç vurgusu)

Faili ekleyelim:

• Der Patient ist vom Arzt untersucht worden.

6) Hangi Fiiller Pasif Olur, Hangileri Olmaz?

Pasif en net şu tür fiillerle kurulur:

• Geçişli (Akkusativ alan) fiiller
  • lesen, bauen, reparieren, erklären, produzieren, kontrollieren…

Çünkü pasifte “nesne” özneye dönüşür.

Akkusativ almayan fiillerde (intransitif) klasik pasif zorlaşır

Örn: schlafen (uyumak) → nesne yok.
Bu durumda “es wird …” gibi kişisiz pasif (unpersönliches Passiv) mümkündür:

• Es wird hier viel gearbeitet. (Burada çok çalışılır/çalışılıyor.)
• Es ist gestern lange gefeiert worden. (Dün uzun süre kutlama yapılmış.)

7) Zaman Eşlemesi: Aktif Zamana Göre Pasif Zamanı

Aşağıdaki eşleştirme öğrencinin “hangi yardımcı fiil, hangi yapı” sorusunu bitirir:

• Aktiv Präsens → Passiv Präsens
  Er schreibt den Bericht. → Der Bericht wird geschrieben.
• Aktiv Präteritum → Passiv Präteritum
  Er schrieb den Bericht. → Der Bericht wurde geschrieben.
• Aktiv Perfekt → Passiv Perfekt
  Er hat den Bericht geschrieben. → Der Bericht ist geschrieben worden.

8) Akademik Kullanım: Passiv Perfekt Neyi “Akademik” Yapıyor?

Bilimsel/rapor dili çoğu zaman:

• prosedür anlatır,
• sonucu vurgular,
• fail yerine süreç/çıktıyı öne çıkarır.

Bu yüzden:

• Die Daten sind analysiert worden.
• Die Ergebnisse sind dokumentiert worden.
• Das Experiment ist durchgeführt worden.

Bu cümleler “kim yaptı?” demeden, sonucu resmi ve objektif biçimde sunar.

9) Sık Yapılan Hatalar ve Net Düzeltmeler

Hata 1: “geworden” yazmak

❌ Die Tür ist geöffnet geworden.
✅ Die Tür ist geöffnet worden.

Hata 2: yardımcı fiili “haben” seçmek

❌ Die Tür hat geöffnet worden.
✅ Die Tür ist geöffnet worden.

Hata 3: “von” ve “durch” karışıklığı

• Kişi/kurum (fail) → von
• Etken/olay/araç → durch

✅ Der Brief ist von der Sekretärin geschrieben worden.
✅ Die Straße ist durch den Sturm blockiert worden.

10) Örneklerle Pekiştirme: Aktif → Passiv Perfekt

1. Aktif: Die Firma hat das Produkt entwickelt.
   Pasif Perfekt: Das Produkt ist entwickelt worden.
2. Aktif: Die Polizei hat den Täter festgenommen.
   Pasif Perfekt: Der Täter ist festgenommen worden.
3. Aktif: Man hat die Fenster gereinigt.
   Pasif Perfekt: Die Fenster sind gereinigt worden.
   (Fail belirsiz “man” pasifte zaten düşer.)
4. Aktif: Der Koch hat das Essen serviert.
   Pasif Perfekt: Das Essen ist serviert worden.