A1 ve A2 seviyelerinde geçmiş zamandan bahsederken hep Perfekt (Ich habe gemacht, Ich bin gegangen) kullandık. Bu, konuşma dili için harikadır. Ancak Almanca gazeteleri, romanları veya resmi raporları elinize aldığınızda karşınıza bambaşka bir geçmiş zaman çıkar: Präteritum.
Präteritum, Almancanın “Hikaye Anlatıcısı”dır. Olayları raporlar, masalları anlatır ve resmiyeti sağlar.
Bu derste, Präteritum okyanusuna en güvenli limandan, yani Sein (Olmak) ve Haben (Sahip Olmak) fiillerinden giriş yapacağız. Çünkü Almanlar konuşma dilinde (Mündliche Kommunikation) bile bu iki fiili Perfekt ile değil, %90 oranında Präteritum haliyle kullanmayı tercih ederler.
Neden mi? Çünkü “Ich bin krank gewesen” demek yerine “Ich war krank” demek çok daha kısa, ekonomik ve şıktır.
1. Kavramsal Çerçeve: Präteritum Nedir?
Dilbilgisi terimleriyle konuşmak gerekirse; Präteritum (veya İmperfekt), tamamlanmış ve genellikle konuşma anıyla bağı kopmuş geçmiş eylemleri ifade eder.
- Perfekt: Ich bin gestern im Kino gewesen. (Dün sinemadaydım – Konuşma dili, etkisi sürüyor olabilir.)
- Präteritum: Ich war gestern im Kino. (Dün sinemadaydım – Yazı dili veya durum tespiti.)
B1 seviyesinde bilmeniz gereken altın kural şudur: Yardımcı fiiller (Sein, Haben) ve Modal fiiller (Können, Müssen vb.) konuşma dilinde dahi Präteritum olarak kullanılır.
2. “Sein” Fiilinin Dönüşümü: “Waren”
“Olmak” fiili, geçmişe gittiğinde “War-“ köküne dönüşür. Türkçedeki “idim, idin, idi” eklerine karşılık gelir.
Çekim Tablosu (Konjugationstabelle)
Burada dikkat etmeniz gereken en önemli akademik detay: Präteritum’da 1. Tekil Şahıs (Ich) ve 3. Tekil Şahıs (Er/Sie/Es) çekimleri her zaman aynıdır ve ek almazlar.
| Şahıs (Person) | Şimdiki Zaman (Präsens) | Geçmiş Zaman (Präteritum) | Anlamı |
| Ich | bin | war | Ben … idim |
| Du | bist | warst | Sen … idin |
| Er/Sie/Es | ist | war | O … idi |
| Wir | sind | waren | Biz … idik |
| Ihr | seid | wart | Siz … idiniz |
| Sie/sie | sind | waren | Onlar … idiler |
Kullanım Alanları ve Örnekler
Sein fiilini geçmişte kullanırken genellikle konum, durum, meslek veya özellik bildiririz.
- Konum (Ort/Lage):
- Wir waren letztes Jahr in Italien. (Geçen yıl İtalya’daydık.)
- Wo warst du gestern Abend? (Dün akşam neredeydin?)
- Meslek ve Statü (Beruf & Status):
- Mein Großvater war Lehrer. (Dedem öğretmendi.)
- Sie war früher sehr berühmt. (O eskiden çok ünlüydü.)
- Durum ve Duygu (Zustand):
- Es war sehr kalt. (Hava çok soğuktu.)
- Ich war sehr müde. (Çok yorgundum.)
Dilbilgisi Notu (Grammatik-Tipp): Soru cümlelerinde (Fragesatz), fiil yine başa gelir veya W-Frage (Ne, Nerede…) kelimesinden sonra 2. pozisyonda (Position 2) yer alır.
- Warst du krank? (Hasta mıydın?)
- Warum warst du nicht da? (Neden orada değildin?)
3. “Haben” Fiilinin Dönüşümü: “Hatten”
“Sahip olmak” fiili geçmişe gittiğinde “Hatt-“ köküne dönüşür. Türkçedeki “vardı” (sahiptim) anlamına gelir.
Çekim Tablosu (Konjugationstabelle)
Yine aynı kural: Ich ve Er/Sie/Es çekimleri aynıdır.
| Şahıs (Person) | Şimdiki Zaman (Präsens) | Geçmiş Zaman (Präteritum) | Anlamı |
| Ich | habe | hatte | Benim … vardı (Sahiptim) |
| Du | hast | hattest | Senin … vardı |
| Er/Sie/Es | hat | hatte | Onun … vardı |
| Wir | haben | hatten | Bizim … vardı |
| Ihr | habt | hattet | Sizin … vardı |
| Sie/sie | haben | hatten | Onların … vardı |
Kullanım Alanları ve Örnekler
Hatten yapısını genellikle sahiplik, hastalıklar veya soyut kavramlar (zaman, şans, korku) için kullanırız.
- Sahiplik (Besitz):
- Früher hatten wir kein Auto. (Eskiden arabamız yoktu.)
- Er hatte viel Geld. (Onun çok parası vardı.)
- Soyut Kavramlar (Abstrakta):
- Ich hatte keine Zeit. (Zamanım yoktu.)
- Wir hatten viel Spaß. (Çok eğlendik / Eğlencemiz çoktu.)
- Sie hatte Angst. (Korkuyordu / Korkusu vardı.)
- Ich hatte Glück. (Şanslıydım / Şansım vardı.)
- Hastalıklar (Krankheiten):
- Ich hatte Kopfschmerzen. (Baş ağrım vardı.)
4. Akademik Analiz: Perfekt vs. Präteritum
Öğrencilerimin en sık sorduğu soru şudur: “Hocam, ‘Ich habe ein Auto gehabt’ (Perfekt) ile ‘Ich hatte ein Auto’ (Präteritum) arasında ne fark var?”
Gramatik olarak ikisi de doğrudur. Ancak Pragmatik (Dilin Kullanımı) açısından fark büyüktür:
- Ekonomi İlkesi: Almanlar konuşurken uzun yapıları sevmezler. Haben ve Sein fiilleri için Präteritum çok daha kısadır.
- Uzun: Ich bin gestern in Berlin gewesen. (Perfekt)
- Kısa: Ich war gestern in Berlin. (Präteritum – Tercih Edilen)
- Akıcılık: Hikaye anlatırken veya arka arkaya olay sıralarken waren/hatten kullanımı anlatımı yumuşatır, “habe/bin” tekrarlarını önler.
📜 Damals in den 90er Jahren (O Zamanlar, 90’larda)
Als ich ein Kind war, lebten wir in einem kleinen Dorf. Es war eine schöne, aber einfache Zeit. Wir hatten keine Handys und kein Internet. Unser Fernseher war sehr klein und hatte nur drei Kanäle.
Meine Eltern waren oft bei der Arbeit, deshalb war ich meistens bei meiner Großmutter. Sie hatte einen großen Garten mit vielen Obstbäumen. Im Sommer war es dort wunderbar. Wir hatten immer frisches Obst und viel Platz zum Spielen.
Ich hatte einen Hund namens “Bello”. Er war mein bester Freund. Wir waren jeden Tag zusammen im Wald. Ich hatte keine Angst, weil Bello sehr stark war.
- “Als ich ein Kind war…”: Burada “Als” bağlacı geçmişte tek seferlik veya bir dönemi kapsayan durumlar için kullanılır. Fiil (war) sondadır.
- “Wir hatten keine Handys”: Sahiplik bildiriyor. Präteritum kullanımı çok yaygındır.
- “Er war mein bester Freund”: Bir özellik/statü bildiriyor. Sein -> War.
FAQ: Sıkça Sorulan Sorular
1. Sadece “war” ve “hatte” bilsem yeter mi? B1 seviyesinin başında evet. Konuşma dilinde diğer fiiller (gitmek, gelmek, yapmak) için hala Perfekt kullanabilirsiniz. Ancak Sein, Haben ve Modalverb (Können, Müssen) için Präteritum kullanmak sizi A2’den ayırıp B1 seviyesine taşır.
2. “Ich war gewesen” diye bir yapı duydum, bu nedir? Buna Plusquamperfekt (Miş’li Geçmiş Zaman) denir ve B1’in ilerleyen konularındandır. Şimdilik sadece Präteritum (war) ve Perfekt (bin gewesen) ayrımına odaklanın.
3. Yazı yazarken hangisini kullanmalıyım? Eğer bir arkadaşınıza WhatsApp mesajı atıyorsanız Perfekt. Eğer bir başvuru mektubu, resmi bir şikayet dilekçesi veya bir ödev (Deneme/Essay) yazıyorsanız Präteritum daha profesyoneldir.
